Jak świat traci poetów

• Tytuł oryginalny: „Jak svět přichází o básníky”.
• Reżyseria: Dušan Klein.
• Scenariusz: Dušan Klein (na podstawie opowiadania Ladislava Pecháčka „Amatéři”).
• Zdjęcia: Emil Sirotek.
• Muzyka: Zdeněk Marat.
• Produkcja: Czechosłowacja (Filmové studio Barrandov), 1982 r.
• Obsada: Pavel Kříž (Štěpán), David Matásek (Kendy), Miroslava Šafránková (Borówka), František Filipovský (Valerián), Josef Somr (prof. Ječmen).

Fabuła

Akcja filmu toczy się wokół uczniów klasy maturalnej jednej z praskich szkół średnich. Dwóch inteligentnych przyjaciół boryka się z brakiem warunków do samorealizacji i nastoletnimi problemami. Štěpán (przejawiający talent poetycki) podkochuje się nieszczęśliwie w dawnej koleżance z podstawówki, pięknej Marceli (zwanej Borówką). Chłopak ucieka w świat wierszy, podczas gdy obiekt jego westchnień nie jest zainteresowany ani nim, ani poezją. Drugi z chłopców, Kendy, wykazuje talent muzyczny. Szkolny seksuolog radzi im zimne prysznice, chłopcy próbują sauny, jednak najlepszym remedium na frustracje okazuje się sztuka.

Gdy Štěpán i Kendy zostają wezwani do dyrekcji za stworzenie nazbyt śmiałej piosenki, wpadają na pomysł założenia w miasteczku amatorskiego teatru. Štěpán liczy, że w ten sposób zdobędzie serce Borówki. Proces tworzenia grupy obfituje w absurdy: funkcję reżysera przejmuje miejscowy rzeźnik (i pasjonat ruchu amatorskiego) Čermáček. Młody zespół bierze na warsztat klasykę narodową, sztukę „Panna leśna” („Rusałka”), próbując przełamać jej szablonową interpretację. Trwają przygotowania, do których angażują się m.in. ojciec Kendego (dyrektor winiarni) i lokalna społeczność.

W międzyczasie okazuje się, że o względy Borówki zabiega również lokalny aparatczyk, referent Nádeníček. Gdy Štěpán, tracący podczas prób natchnienie, dowiaduje się o chorobie dziewczyny, odwiedza ją z zamiarem wyznania miłości. Odkrywa jednak, że Borówka ma już nowego amanta. Mimo że ostatecznie sam spektakl okazuje się wielkim sukcesem, uczucie głównego bohatera zostaje boleśnie zweryfikowane przez rzeczywistość, stając się gorzką lekcją pierwszej miłości.

Ciekawostki

• Dla reżysera Dušana Kleina, znanego wcześniej z kryminałów, ta komedia była nowym, zaskakująco udanym wyzwaniem artystycznym.
• Obraz stał się w Czechosłowacji prawdziwym fenomenem socjologicznym i ogromnym hitem kasowym. Zrealizowany nakładem 3 milionów koron, zwrócił się w zaledwie miesiąc, grając początkowo wyłącznie w jednym praskim kinie „Lucerna” (bilety wyprzedawano z kilkudniowym wyprzedzeniem).
• Sukces ten był tym większy, że osiągnięto go bez szerokiej kampanii reklamowej, a w głównych rolach obsadzono całkowitych debiutantów (studentów praskiego konserwatorium).
• Zaletą filmu była innowacyjna forma – reżyser zastosował liczne wstawki animowane (m.in. zabawną czołówkę autorstwa Stanislava Holýego).
• W tę lekką opowieść o młodzieńczych idealistach twórcy wpletli umiarkowaną, ironiczną krytykę społeczną (nazwaną przez krytyków „komedią społeczną”), co w tamtych latach było w czechosłowackim kinie zjawiskiem dość rzadkim i świeżym. Widzowie i krytycy docenili fakt, że nastoletni bohaterowie nie są ukazywani w sposób naiwny, lecz traktowani z pełną powagą i inteligencją. Zachęcony sukcesem reżyser nakręcił wkrótce kontynuację: „Jak poeci tracą złudzenia”.